Vietnam Paragliding - Dù Lượn Việt Nam

Thời sự VIETWINGS

•Báo cáo tai nạn dù lượn 2005 tại Mỹ - học an toàn từ tai nạn.

USHGA (United States Hanggliding Association) là một tổ chức chuyên nghiệp tại Hoa Kỳ, quản lý các phương tiện bay như diều lượn (hanggliding), dù lượn (paragliding), dù lượn gắn động cơ (paramotor), tàu lượn (sail plane). Cứ mỗi tháng, USHGA xuất bản vài cuốn tạp chí chuyên ngành liên quan đến từng môn, cho dù lượn và diều lượn có 2 tạp chí là: HANGGLIDING PARAGLIDING, phát hành nguyệt kỳ, và cuốn USHPA. AERO cũng phát hành nguyệt kỳ. Ở Mỹ, tuy dù lượn chưa có nhiều phi công như tại Pháp hay các nước Châu Âu nhưng tạp chí về môn này lại được đánh giá cao. Trong mỗi kỳ, ngoài việc giới thiệu, đánh giá các điểm bay mới, giới thiệu sản phẩm mới, chân dung phi công, các sinh hoạt của Hội còn có những báo cáo và phân tích về các tai nạn và nguyên nhân tai nạn, giúp các phi công tránh những tai nạn hay rủi ro trong quá trình bay dù lượn. Vietwings xin trích đăng bài tổng hợp tai nạn năm 2005 từ số báo Hanggliding Paragliding số ra tháng 06 năm 2006. Qua bài này xin cảm ơn Patrick Kruse, phi công diều lượn của Mỹ (đứng thứ 3 trong bảng tổng sắp thứ hạng phi công ở Mỹ) đã cung cấp tài liệu trong thời gian sang thăm Việt Nam tháng 5 năm 2006, và giải thích những phương pháp tổng hợp tai nạn cho Vietwings.

Trong năm 2005, USHGA ghi nhận 50 tai nạn và sự cố (trên tổng số gần 7000 phi công, tương đương 7 phần ngàn), một con số thấp nhất trong vòng 5 năm qua tại Mỹ, trong đó có 22% (11 trường hợp) là sự cố nhỏ, 78% (39 trường hợp) là các tai nạn được ghi nhận ở các cấp độ khác nhau như chấn thương nặng, đa chấn thương và tử vong cho hành khách và cho phi công. Cũng phải nhìn nhận, tất cả các trường hợp trên là những khai báo mang tính tự nguyện đóng góp cho môn dù lượn thêm an toàn, nhưng cũng có những tai nạn không được khai báo nhưng hầu hết chỉ là những sự cố do tự tập luyện hay tập luyện không đúng cách và trong đó có khi có cả những tai nạn nghiêm trọng. Tử vong là kết quả của những tai nạn nặng nề nhất được USHGA quan tâm, vì nó ảnh hưởng đến uy tín của môn chơi và cũng nói lên trình độ riêng của phi công và CLB, Trường huấn luyện phi công đó. Trong bài này tập trung phân tích các tai nạn trong vòng 5 năm gần đây và đưa ra các so sánh.

1. Tử vong.

Có 3 trường hợp tử vong vì dù lượn tại Mỹ trong năm 2005, đây là con số thấp hơn so với các năm trước, 2 trường hợp là đẳng cấp P-2 và cùng một tai nạn: làm động tác đưa nôi (wing over) gần khu vực đáp. Trường hợp thứ nhất và thứ hai, phi công đang làm động tác đưa nôi rất dốc thì dù bị xẹp hẳn và rối dù dẫn đến tình trạng bay hình xuyến không thể kiểm soát từ cao độ 220m cách mặt đất, anh ta chạm mạnh xuống đất sau 3 vòng xuyến và không kịp mở dù dự phòng. Cần nhớ rằng, các dù đẳng cấp P-2 trở lên có thể mất cao độ đến 300m/phút khi bay hình xuyến với độ dốc lớn, và tốc độ của phi công có khi đạt đến 95km/h cho nên khi chạm đất phi công sẽ va chạm với tốc độ rất cao gây ra những chấn thương rất nguy hiểm. Trong 3 trường hợp thì không phi công nào có đủ thời gian để mở dù phụ.

Động tác đưa nôi (wing over) nếu thoạt nhìn thì có vẻ dễ dàng, nhưng càng lạm dụng thì lại càng nguy hiểm, nó dẫn đến tình trạng bị xẹp (collapses) và thường là xẹp không đều đưa dù vào tình huống bay theo hình xuyến không kiểm soát được. Những bài tập bay theo kiểu đưa nôi với độ dốc lớn thường nằm trong khuôn khổ của bay nhào lộn, như vậy nên làm trên mặt hồ nước, có đủ độ cao để thực hiện bài bay, với các phương tiện cứu hộ theo tiêu chuẩn và có những huấn luyện viên giỏi.

Trường hợp 3 là phi công đẳng cấp P-3, đáp trên một khi vực lạ, bị đập mạnh vào một cây to và rơi xuống đất. Trường hợp này không có người chứng kiến, nhưng các phân tích cho thấy phi công này không theo các qui tắc khi tiếp cận bãi đáp do dánh giá sai địa thế và đã đáp ngay khu vực có rất nhiều dòng khí quẩn (turbulence) phía sau các hàng cây. Tất cả tai nạn đều được ghi nhận trong những ngày điều kiện thời tiết tốt, gió trung bình nhưng các cột khí nóng rất mãnh liệt (strong thermal).

Từ năm 1991 đến 2005 có 53 trường hợp tử vong cho các phi công dù lượn tại Mỹ. Bao gồm cả cách cất cánh bằng chân từ đỉnh núi lẫn bằng dây kéo nhưng lại không có trường hợp tử vong nào cho loại dù gắn động cơ (paramotor). Theo tính toán từ USHGA thì việc phát triển dù lượn tại Mỹ tuy rất nhanh nhưng các tai nạn không vì vậy cũng tăng nhanh, ngày nay các phi công đều nhận thức được mức độ nguy hiểm nên đã chọn cho mình những trường huấn luyện và huấn luyện viên tốt, tại các trường này việc huấn luyện bài bản đã đem lại động thái tích cực cho việc hạn chế các tai nạn, các kiến thức căn bản của phi công lái máy bay giờ đây cũng được dạy tại các trường chứ không như thường thấy trước đây như vào năm 2001, 2003 khi mà các trường dạy bay đuợc mở ra với những HLV chưa đủ kinh nghiệm. Nếu lấy tổng số tai nạn gâ tử vong chia cho số hội viên từ năm 1991 đến 2005 thì con số này là 1,33 phần ngàn (0,133%) nhưng nếu trừ ra năm 1991-1993 (trong giai đoạn này dù lượn không có tính chuyên nghiệp mà chỉ là sở thích) thì con số sẽ là 0,88 phần ngàn (0,088%).

2. Các tổn thương và các mức độ của tai nạn.

Có 32 trường hợp được ghi nhận có tổn thương đáng kể và nghiêm trọng trong năm 2005, 31 trường hợp cần sự trợ giúp của y tế, 15 trường hợp phải ở lại bệnh viện qua đêm, từ 2001-2005 các tai nạn gây chấn thương cho rất nhiều vùng trên cơ thể như biểu đồ bên dưới, và có những phi công bị đa chấn thương trong cùng một tai nạn. Và cũngkhông ngạc nhiên lắm khi phần lớn các thương tổn đều nằm ở chân và cổ chân (104 ca = 32%). Chấn thương vùng lưng xếp kế tiếp (95 ca = 29%), trong đó có 63/95 ca chấn thương vùng lưng là liên quan đến gãy hay nứt cột sống, các vấn đề liên quan đến đệm cột sống và cột sống thưòng rất lâu khỏi và phi công phải mất thời gian rất lâu mới có thể hồi phục, ngay cả khi hồi phục rồi thì chỉ cần một chấn động nhỏ cũng có thể gây những hậu quả không mong đợi.

3. Kiểu bay liên quan đến tai nạn.

Theo dõi trong 5 năm, kiểu bay gây ra nhiều tai nạn nhất vẫn là bay nhào lộn (aerobatic). Càng về quá khứ thì càng ít tai nạn về nhào lộn, như từ năm 2001 chỉ có 1 tai nạn về nhào lộn trên 81 tai nạn (1,2%). Trong khi đó năm 2005 là 7 trường hợp tai nạn do nhào lộn trên 50 tai nạn (14%,trong đó có 2 trường hợp tử vong). 2 trong số 7 tai nạn do nhào lộn thì mặc dù phi công đang được huấn luyện bay trên mặt nước với những bài nhào lộn đơn giản nhưng cũng bị chấn thương nghiêm trọng vì tốc độ bay quá nhanh, đừng nghĩ rằng đã bay trên mặt nước thì an toàn tuyệt đối.

4. Trường hợp gặp tai nạn, dù gặp tai nạn.

Có 25 nguyên nhân gây tai nạn như bảng bên dưới trong 5 năm từ 2001 - 2005 và nên nhớ rằng có nhiều tai nạn là tổ hợp của những lý do bên dưới chứ không phải chỉ 1 nguyên nhân:

Phải nhìn nhận rằng tai nạn do dù bị xẹp không đối xứng khi dù đang gần mặt đất hay vách núi vách đồi là tai nạn rất phổ biến, các tai nạn liên quan đến thời tiết thường rất khó lường, trong quá trình bay chỉ cần thiếu quan sát thời tiết và hướng gió, tốc độ gió cũng có thể là nguyên nhân gây tai nạn. Kỹ năng mặt đất tốt, chuyên nghiệp mới giúp phi công an toàn hơn mà thôi.

Các loại dù gặp tai nạn được khai báo không cho thấy một kết quả nào đáng kể: các thông số như sau:
Loại dù DHV 1: 56 tr/hợp = 15% tổng số tai nạn
Loại dù DHV 1-2: 112 tr/hợp = 30%
Loại dù DHV 2: 65 tr/hợp = 17%
Loại dù DHV 2-3: 20 tr/hợp = 5%

Nhưng số lượng phi công bay dù DHV 1-2 là đông nhất, chiếm đến 62% trên tổng số dù, như vậy thông số này không đưa được kết luận là dù nào sẽ an toàn hơn. Các tai nạn liên quan đến cất cánh tuy có tăng hơn so với các năm trước nhưng các tai nạn về hạ cánh vẫn cao, cao nhất là năm 2003 khi một số trường dạy bay chưa quan tâm đến các bãi hạ cánh an toàn.

5. Sử dụng dù dự phòng.

Từ năm 2001-2005, có 39 trường hợp dùng dù dự phòng khi xảy ra tai nạn, chiếm tỷ lệ 10% tổng số các tai nạn. 27 trường hợp sử dụng dù dự phòng giúp phi công chỉ bị thương không đàng kể hoặc không có chấn thương nào. Trong năm 2005, có 3 trường hợp mở dù dự phòng và không có một chấn thương nào cho những phi công này.

6. Tai nạn khi bay đôi.

Có 5 trường hợp tai nạn khi bay đôi (tandem) kể từ 2001-2005, gây chấn thương cho 2 HLV và 4 hành khách, Không có trường hợp tử vong do bay đôi trong 15 năm tại Mỹ. Thường thì khi gặp sự cố, hành khách là những người dễ bị tai nạn hơn là HLV vì ngồi trước, các đai ngồi chuyên dùng thế hệ mới giúp cho bay đôi an toàn hơn. Tóm tắt an toàn bay cho hành khách trước khi bay là điều rất cần thiết giúp hành khách biết cách xử trí khi cần. Theo dõi các số liệu cho thấy bay đôi an toàn hơn bay đơn tại Mỹ, vì các HLV thường là những phi công rất kinh nghiệm và được kiểm soát rất gắt gao về trình độ trước khi được hành nghề. Thêm vào đó dù đôi tuy rất đắt tiền so với dù đơn nhưng là những dù có độ an toàn rất cao.

Hi vọng Vietwings sẽ không phải tổng hợp tai nạn như USHGA trong tương lai. Qua bài này, phải thấy rằng các phi công dù lượn Mỹ tuy phát triển sau ở các nước Châu Âu, nhưng họ rất nghiêm túc trong việc tổng hợp các tai nạn từng tháng, từng quý, năm giúp cho các phi công có một môi trường học tập lẫn nhau, rút kinh nghiệm cho bản thân chứ không giấu diếm các tai nạn để chứng minh đẳng cấp. Mỗi tai nạn lại được phân tích rất sâu như: điều kiện thời tiết, loại dù, cách bay... ở bài sau, Vietwings sẽ trích đăng 1 bài phân tích tai nạn tiêu biểu để các bạn cùng học hỏi nhé.

Chúc các bạn bay dù lượn lý thú và AN TOÀN.